Mag een executeur een volmacht afgeven?
Het testament kent de mogelijkheid tot het geven van een volmacht niet. Dan kan de executeur ook geen volmacht geven. Dat zou in strijd zijn met het stelsel van de wet. Bevat het testament die mogelijkheid wel, dan kan het natuurlijk wel. Hierover is in 2025 een belangrijk vonnis gewezen.
Executeur en volmacht
Een executeur kan verschillende bevoegdheden hebben. In hoeverre moet de executeur deze taken zelf uitvoeren? Een executeur kan een volmacht verlenen aan iemand anders om zijn taak uit te voeren.
Nu zijn hier veel verschillende varianten voor.
- De specifieke volmacht. De executeur geeft bijvoorbeeld opdracht aan de garagehouder om de auto te verkopen. Dit is altijd mogelijk.
- Assumptie. De executeur voegt een executeur toe. Deze bevoegdheid moet in het testament zijn voorzien. Deze extra executeur staat de eerste executeur bij. Die heeft dan dezelfde bevoegdheden.
- Subrogatie. De executeur stelt iemand in de plaats. Deze bevoegdheid moet in het testament zijn voorzien.
Rechter is duidelijk
In 2025 speelt voor de rechtbank Noord-Holland een zaak waarin de executeur, in dit geval een notaris, een volmacht heeft gegeven. De notaris gaf deze aan de kandidaat-notaris. Het betrof een algehele volmacht om de nalatenschap af te wikkelen. Een dergelijke taakverdeling is gebruikelijk op een notariskantoor. De erflater had die mogelijkheid niet in het testament opgenomen. De rechter is van mening dat het stelsel van de wet zich verzet tegen deze algehele volmacht.
De kernoverweging was dat:
- art. 4:142 BW juist uitdrukkelijk regelt wanneer een executeur een ander in zijn plaats mag stellen (assumptie/substitutie);
- als het testament daarin niet voorziet, verzet het stelsel van de wet zich tegen een algemene overdracht van alle executeursbevoegdheden;
- een specifieke procesvolmacht voor één procedure wel mogelijk is.
Op zich is dat logisch. De wet stelt nadrukkelijk in artikel 142 van Boek 4 van het Burgerlijk Wetboek dat de erflater de mogelijkheid heeft om de executeur deze bevoegdheid te geven. De erflater koos niet voor die mogelijkheid. Het zou in strijd zijn met het stelsel van de wet als de executeur nu zelfstandig dit alsnog kan besluiten.
De rechtbank bouwt hiermee verder op de al grotendeels bestaande overeenstemming over dit onderwerp in de juridische literatuur.
Praktisch
Er zijn enkele gevolgen voor de juridische praktijk:
- Neem altijd een mogelijkheid tot een volmacht op in een testament, al dan niet een volledige volmacht;
- Er is slechts een geringe kans dat een wederpartij de volmacht ter discussie zal stellen, behalve in deze casus waar het een juridisch geschil betrof;
- Een algehele volmacht mag dan niet toegestaan zijn, een specifieke volmacht is dat wel.
In dit concrete geval kan de executeur een specifieke bevoegdheid kunnen verlenen voor het specifiek voeren van een juridische procedure. Dat had de notaris kunnen doen aan een advocaat en dus ook aan de eigen kandidaat-notaris. Alleen een algehele volmacht is zeker niet mogelijk. De zaak kwam voor de rechter omdat de betreffende kandidaat-notaris een procedure begon tot ontruiming van een bedrijfsruimte. De wederpartij betwiste vervolgens de bevoegdheid tot het starten van deze ontruimingsprocedure.
Lees meer over Verdieping